Dhuna dënohet me ligj, protesta nuk mbyllet me gjoba

7 Nëntor 2026

Gazeta Bota Sot, Prishtinë.

Në katër ditë, nga 3 deri më 6 nëntor, Policia e Shtetit në Shqipëri u ka vendosur 95 gjoba protestuesve, shumica për bllokim rruge. Nesër, të shtunën, opozita ka thirrur protestë kombëtare. Paketa që qeveria Rama miratoi më 28 tetor për rregullimin e tubimeve po kalon provën e parë të madhe në rrugë, ndërsa studentët dhe katër organizata të shoqërisë civile ia kanë çuar atë Gjykatës Kushtetuese.

Pyetja nuk është nëse shteti ka të drejtë të mbrojë rendin. E ka, dhe duhet ta bëjë. Pyetja është nëse Shqipëria, vendi që e mat veten me standardet e Uashingtonit dhe Brukselit, po e mbron rendin me mjete që i përkasin një demokracie, apo po i ngatërron dhunuesit me qytetarët që thjesht kundërshtojnë qeverinë. Paketa e 28 tetorit, në formën e saj aktuale, bën të dytën.

Çfarë parashikon paketa e 28 tetorit

Qeveria miratoi dy akte normative dhe një vendim. Policia merr të drejtë të ndalojë tubime rreth shkollave, spitaleve dhe institucioneve shtetërore deri në 72 orë, me mundësi rinovimi. Gjobat shkojnë deri në 500 mijë lekë për ata që nuk shpërndahen me fytyrë të mbuluar, shumë herë më shumë se paga minimale. Bllokimi i rrugës ndëshkohet me 5 mijë lekë për person, për çdo ditë. Organizatorët mbajnë përgjegjësi solidare për dëmet e shkaktuara nga të tjerët. Krijohet edhe një regjistër policor për personat e referuar në prokurori për dhunë gjatë tubimeve, të cilëve në raste të caktuara mund t’u ndalohet dalja nga vendi.

Ankuesit, mes tyre Komiteti Shqiptar i Helsinkit dhe Qendra Res Publica, ngrenë tri shqetësime: kufizimin e tubimeve pranë institucioneve, përfshirë universitetet; ndëshkimin për sjellje që kanë ndodhur para se gjobat të ekzistonin; dhe regjistrin që mund të kufizojë lëvizjen pa vendim gjykate. Këto nuk janë detaje teknike. Janë pikërisht pikat ku një masë sigurie shndërrohet në mjet frikësimi.

Dhuna ka adresë, protesta nuk është krim

Askush i ndershëm nuk mund ta justifikojë atë që ndodhi në Tiranë në mesin e tetorit: sulme ndaj ndërtesave qeveritare, prona private të dëmtuara, qindra të lënduar, mes tyre policë. Kryeministri Rama ka të drejtë kur e cilëson përdorimin e zjarrit dhe të dhunës “totalisht ilegjitime”. Por për këtë ekziston Kodi Penal. Kush djeg, godet apo shkatërron, duhet të hetohet, të gjykohet dhe të dënohet individualisht, me prova.

Gjobat e këtyre ditëve tregojnë një tjetër logjikë. Sipas dëshmive të mbledhura nga media e pavarur Citizens.al, një fotografe e protestave u gjobit pasi ishte larguar për pak minuta nga sheshi, dhe një qytetar që mban çdo ditë flamurin kuqezi pranë Kryeministrisë u shoqërua dy herë në komisariat. Kur ndëshkimi bie mbi ata që qëndrojnë në heshtje, mesazhi nuk është “mos dhuno”, por “mos dil”. Ky është dallimi midis rendit publik dhe dekurajimit të mospajtimit.

Lëvizja e studentëve nisi në fund të majit, për një pyll pishe në Zvërnec dhe për flamingot e Nartës. Sot ka 160 ditë që zgjat dhe kërkesat e saj janë zgjeruar te shëndetësia, arsimi dhe llogaridhënia e qeverisë. Një protestë që mbijeton kaq gjatë nuk shuhet me procesverbale. Ajo shuhet vetëm kur qytetarët shohin se zëri i tyre ka peshë.

Uashingtoni po shikon, Brukseli duket i butë

Shqiptarët kanë një avantazh që rrallë e kanë popujt e tjerë të rajonit: miqësinë e besueshme me Shtetet e Bashkuara. Ky kapital nuk është i pakushtëzuar. Në fund të tetorit, dy kongresmenë republikanë, Joe Wilson dhe Keith Self, kryetar i Nënkomitetit për Evropën, i shkruan Sekretarit të Shtetit Marco Rubio. Ata kërkuan shqyrtimin e kufizimeve të vizave për zyrtarë shqiptarë të përfshirë në korrupsion dhe pyetën nëse Ambasada amerikane në Tiranë po punon për mbrojtjen e protestuesve dhe gazetarëve. Kur anëtarë të Kongresit amerikan pyesin për sigurinë e gazetarëve në Tiranë, kjo është një shenjë alarmi që asnjë qeveri shqiptare nuk duhet ta nënvlerësojë.

Brukseli, përkundrazi, ka zgjedhur një gjuhë shumë më të matur. Sipas raportimeve nga seanca e 4 nëntorit në Komisionin e Punëve të Jashtme të Parlamentit Evropian, komisionerja Marta Kos e trajtoi krizën kryesisht si çështje mjedisore, duke i kërkuar qeverisë ndryshime ligjore dhe dialog. Ndoshta kjo vjen nga dëshira për ta mbajtur Shqipërinë si “nxënësen e mirë” të zgjerimit, pas Malit të Zi. Vetë Rama ka mohuar çdo ngjashmëri të protestës në Shqipëri me lëvizjen studentore të Serbisë, duke e lidhur këtë me qëndrimin e BE-së ndaj dy vendeve. Por një vend që synon t’i mbyllë negociatat deri në fund të 2027-s duhet të matet me të njëjtin standard për lirinë e tubimit si çdo kandidat tjetër, madje me një më të lartë, sepse është më afër derës.

Kundërargumenti: “Shteti s’mund të rrijë duarkryq”

Mbrojtësit e paketës do të thonë se pas javëve të trazirave, qeveria nuk kishte zgjidhje tjetër, se bizneset e djegura kërkojnë dëmshpërblim dhe se policia ka nevojë për instrumente të qarta. Një pjesë e këtij argumenti qëndron. Ndalimi i përkohshëm, i kufizuar në kohë dhe i ankimueshëm në gjykatë, kur ka rrezik real dhune, është praktikë e njohur edhe në Gjermani apo Zvicër, ku jeton gjysma e lexuesve tanë.

Por pikërisht shembulli gjerman dhe zviceran tregon kufijtë. Atje çdo kufizim i tubimit kalon në kontrollin e rreptë të gjykatave për proporcionalitet dhe asnjë ndëshkim nuk zbatohet për sjellje që nuk ishte e ndëshkueshme kur ndodhi. Atje do të ishte e paimagjinueshme që një qytetari t’i ndalohej dalja nga vendi pa vendim gjykate, vetëm pse emri i tij është në një regjistër policor. Për shqiptarët e diasporës, që mes Tiranës, Mynihut dhe Zyrihut udhëtojnë rregullisht dhe që e kanë mbështetur këtë protestë që nga vera, kjo nuk është çështje abstrakte. Dhe kur të njëjtat masa vijnë nga një qeveri që ka në qendër të akuzave një projekt turistik të kontestuar, dyshimi se synimi është heshtja e kritikës, jo vetëm mbrojtja e rendit, nuk mund të fshihet me komunikata.

Fjala i takon Kuvendit dhe Kushtetueses

Kushtetuta i jep Kuvendit 45 ditë për t’i miratuar aktet normative; përndryshe ato bien që nga dita e nxjerrjes, bashkë me gjobat e bazuara mbi to. Kjo është mundësia e fundit për ta korrigjuar gabimin pa humbur fytyrën: hiqni retroaktivitetin, hiqni ndalimin e daljes pa vendim gjykate, kufizoni gjobat te dhuna e provuar dhe lërini universitetet jashtë zonave të ndaluara. Gjykata Kushtetuese, nga ana e saj, duhet t’i shqyrtojë ankesat me përparësi, sepse e drejta e tubimit nuk pret.

Edhe opozita ka përgjegjësinë e saj. Protesta e së shtunës do të jetë e fortë vetëm nëse mbetet paqësore. Çdo zjarr i ndezur në Tiranë është dhuratë për ata që duan ta paraqesin gjithë sheshin si turmë të dhunshme.

Shqipëria nuk ka nevojë të zgjedhë mes rendit dhe lirisë. Demokracitë që ajo dëshiron t’u bashkohet i kanë të dyja. Në Tiranë, rendi rikthehet kur dënohen dhunuesit, jo kur gjobiten fotografët. Dhe aleanca me Perëndimin, që shqiptarët e kanë fituar me sakrifica, mbrohet duke treguar se standardet e saj vlejnë edhe kur nuk na përshtaten.